Şehrin fısıltıları ve küçük sırları

İstanbul’da bir adres aramak çoğu zaman navigasyonun değil, hayal gücünün yardımıyla olur. Çünkü bu şehirde sokak isimleri yalnızca yön göstermez; kimi zaman bir hatırayı, kimi zaman bir şakayı, kimi zaman da koca bir efsaneyi taşır. İstanbul’u İstanbul yapan şey biraz da budur: bir tabelanın bile hikâye anlatabilmesi.

Mesela bir gün kendinizi “Aşk Çeşmesi Sokağı” tabelasının altında bulabilirsiniz. Şehrin en sıradan binaları arasında öylece durur ama adı, sokaktan geçen herkesin zihninde küçük bir soru işareti bırakır. “Burada bir çeşme mi vardı, burada bir aşka mı tanıklık edildi, yoksa her ikisi birden mi?” İstanbul, anlatmaz; merak ettirir.

Bir başka sokak adıyla bile tebessüm ettiren “Sırmakeş”… Bugün belki binlerce adımın sessizce geçtiği bir yer; ama eskiden ipek ve sırma işleyen ustaların çalışma alanı. Sokaklar böyle; mesleği çoktan unutulmuş insanların izlerini hâlâ taşır. Şehrin hafızası, binalar yıkıldığında değil, sokak isimleri değiştiğinde eksilir.

Sonra daha tuhafları gelir. “Kuyu Sokak”, gerçekten de eskiden bir kuyunun çevresinde dönerdi. “Bıçakçı Çıkmazı”, adını bir zamanlar orada dizili dükkânlardan alır. “Sinekli Bakkal Sokağı”, Halide Edib’in romanından önce de vardı; bir semtin hafif alaycı mizahının dışa vurmuş hâli gibi dururdu. Bugün sokaktan geçen turistler adını görünce gülümser; romandan zannedip fotoğraf çeker.

İstanbul’un sokak isimleri bazen de kentin gündelik dilini kaydeden sessiz sembolleridir. “Yokuşbaşı”, “Eğri Çıkmazı”, “Dolapdere”, “Camhane”… Şehrin coğrafyası ve meslekleri daha adından belli olur. Ne kadar değişirse değişsin, İstanbul hâlâ kendini anlatan bir şehir.

Ama en güzeli, biraz romantik biraz da absürt duran sokak isimleridir:

“Sevgi Sokağı”, “Gönül Yolu”, “Mutluluk Çıkmazı”… İnsan böyle adreslerde yaşayanların ruh hâline ister istemez bir anlam yükler. “Mutluluk Çıkmazı'nda oturuyorum” diyen biri, sanki şehrin bütün telaşı içinde küçük bir iyimserlik adasında yaşıyor gibi gelir.

Belki de İstanbul’un sokak isimlerini ilginç kılan şey, onların bir şehir planlamasının sonucu olmaktan çok bir yaşam biçiminin yansıması olmasıdır. Bu sokaklar, İstanbul’un sesinin incelikle yazıya dökülmüş hâlidir. Bir sesleniş, bir anı, bir espri, bir çağrışım…

O yüzden bu şehirde adımladığınız her sokak, aslında küçük bir hikâyenin içinden geçmenizi sağlar. Tabelalara biraz daha dikkatli bakın; İstanbul orada, size bir şey söylemeye çalışıyor olabilir.