Ulusal zemin bilgi bankası: Güvenli şehirlerin temeli

Zemin bilinmeden şehir kurulmaz. Verisiz zemin, görünmeyen risktir. Bir önceki yazımda yapıların kimliklendirilmesi ve veri tabanlı şehircilik modelinin gerekliliğini ele almıştım. Ancak gözden kaçırılmaması gereken çok temel bir gerçek var: Bir yapının güvenliği, sadece üst yapısıyla değil, üzerinde bulunduğu zeminle belirlenir.

Türkiye’de yapı güvenliği çoğu zaman bina üzerinden tartışılıyor. Oysa riskin önemli bir kısmı doğrudan zeminden kaynaklanıyor. Zemin bilinmeden şehir kurulamaz Bir şehir planlanırken; zemin sınıfı, yer altı su seviyesi, taşıma gücü, sıvılaşma riski, oturma ve kayma potansiyeli gibi parametreler belirleyici unsurlardır. Ancak bugün bu veriler; farklı kurumlarda, farklı formatlarda ve çoğu zaman erişilemez şekilde dağınık halde bulunmaktadır. Bu durum hem mühendislik kararlarını zorlaştırmakta hem de ciddi riskler oluşturmaktadır.

Ulusal zemin bilgi bankası nedir?
Bu noktada önerdiğim model nettir: Ulusal Zemin Bilgi Bankası. Bu sistem; Türkiye genelindeki tüm zemin verilerinin standartlaştırıldığı, sayısallaştırıldığı ve tek merkezde toplandığı bir veri altyapısıdır. Zemin etüt raporları, sondaj verileri, laboratuvar sonuçları, jeofizik ölçümler, yer altı su bilgileri ve risk analizleri bu sistemde bütünleşik olarak yer almalıdır. Bu sistem, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı merkezli olarak kurulmalı; tüm belediyeler ve ilgili kamu kurumları bu yapıya entegre edilmelidir. Yerel yönetimler tarafından elde edilen tüm veriler bu merkezi sisteme akmalı; analiz edilebilir, karşılaştırılabilir ve mühendislik kararlarına temel oluşturabilecek bir yapıya kavuşturulmalıdır. Tüm veriler tek merkezde toplanmalı, standart hale getirilmeli ve ülke genelinde ortak bir veri dili oluşturulmalıdır. Sistem; veri analizi yapabilen, riskleri öngören ve karar süreçlerine yön veren akıllı bir platform olarak çalışmalıdır. Son çıkan yönetmeliklerle belirli standartlar getirilmiş olsa da, bu verilerin sayısal ortama aktarılması ve analiz edilebilir hale getirilmesi artık zorunluluktur.

Önerdiğim model:
Önerdiğim Ulusal Zemin Bilgi Bankası modeli; yalnızca veri depolayan bir sistem değildir.
Bu model; veriyi toplayan, standartlaştıran, analiz eden, karar süreçlerine yön veren bütüncül bir mühendislik altyapısıdır. Sahadan elde edilen tüm zemin verileri merkezi sistemde toplanırken;
vatandaş için sadeleştirilmiş veriler tapuya entegre edilmeli, teknik veriler ise merkezi veri bankasında planlama ve mühendislik süreçlerinde kullanılmalıdır. Böylece şehirleşme süreci yalnızca planlanan değil, aynı zamanda ölçülen ve sürekli denetlenen bir yapıya dönüşür.

Mühendislik verisi standart olmalıdır
Bugün sahadaki en büyük sorunlardan biri; aynı bölgede yapılan etütlerin farklı standartlarda hazırlanması ve elde edilen verilerin dijital ortama aktarılamaması, merkezi bir sistemde analiz edilebilir hale getirilememesidir. Bu durum; güvenliği zayıflatır, maliyetleri artırır, denetimi zorlaştırır Bu nedenle; tüm zemin verileri merkezi sistemde toplanmalı, kamu kurumları tarafından ortak standartlarla üretilmeli, bu standartlar zorunlu hale getirilmelidir.

Zemin + yapı =  gerçek güvenlik
Bir yapının güvenliği; sadece beton kalitesiyle değil, zemin, temel ve üst yapı birlikte değerlendirilerek belirlenir. Özellikle zayıf zeminlerde; sadece bina yapmak yeterli değildir.
FORE kazık, DSM, CFA gibi zemin güçlendirme uygulamaları; yerel yönetimler tarafından standart hale getirilmeli ve gerekli durumlarda ruhsata esas zorunlu uygulamalar kapsamına alınmalıdır.

 

Vatandaşın bilgiye erişimi 
Bu sistemin en önemli boyutlarından biri şeffaflıktır. Vatandaş, satın alacağı konutun veya arsanın zemin durumunu anlayabilmelidir. Bu nedenle zemin verilerinin sadeleştirilmiş hali tapu sistemine entegre edilmeli; herkes tarafından basit ve anlaşılır şekilde erişilebilir olmalıdır. Detaylı teknik veriler ise merkezi veri bankasında tutulmalı ve makro ile mikro planlamalarda kullanılmalıdır.

Sonuç: Artık şu gerçeği kabul etmek zorundayız: Zemin bilinmeden yapılan her yapı, potansiyel risktir. Güvenli şehirler; sadece iyi projelerle değil, doğru veri ile mümkündür. Ulusal Yapı Kimlik Sistemi şehirlerin kimliğini oluştururken, ulusal Zemin Bilgi Bankası o şehirlerin güvenli temelini oluşturacaktır.

Ve son söz:
Zemini bilmeyen mühendislik, riski yönetemez.