İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Sağlık İşleri Dairesi Başkanlığı, Afrika kaynaklı sıcak hava sistemlerinin yanı sıra küresel iklim üzerinde etkileri bulunan El Niño olgusunun da sıcaklıklar üzerindeki etkilerini dikkate alarak İstanbulluları uyarıyor. Şiddetli yaşanan sıcak havalar halk sağlığı açısından önemli riskler oluşturuyor. İBB, aşırı sıcakların toplum sağlığı açısından önemli bir risk oluşturduğunu belirterek özellikle yaşlılar, hamileler, bebekler, çocuklar ile kalp-damar hastalığı, solunum yolu hastalığı ve diyabet gibi kronik rahatsızlıkları bulunan bireyleri dikkatli olmaları konusunda uyarıyor.
Tedbirli olun
İBB, aşırı sıcaklıklarda güneş çarpmasına dikkat edilmesini ayrıca güneş çarpması belirtilerinin yaşanması haline en yakın sağlık kuruluşuna başvurulması konusunda uyarıyor. Bulantı, kusma, görme kaybı, bilinç kaybı, baş dönmesi varsa en yakın sağlık kuruluşuna gidilmeli. Aşırı sıcaklara bağlı olarak tansiyon değişiklikleri, sıvı-elektrolit kayıpları, sıcak çarpması ve güneş çarpması gibi ciddi sağlık sorunları gelişebiliyor. Bulantı, kusma, baş ağrısı, baş dönmesi, görme bozukluğu ve bilinç bulanıklığı sıcak çarpmasının önemli belirtileri arasında yer alıyor. Bu belirtilerin görülmesi halinde kişi serin bir ortama alınmalı, vücut sıcaklığı düşürülmeye çalışılmalı ve vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna gidilmeli.
Herkes dikkatli olmalı
Aşırı sıcaklar; yaşlılar, hamileler, bebekler ve çocukların yanı sıra kalp-damar hastalıkları, solunum sistemi ve böbrek hastalıkları bulunan bireyleri daha fazla etkiliyor. Özellikle ileri yaştaki bireylerde sıvı kaybına bağlı sağlık sorunları daha sık görülebiliyor.
Kalp hastası olanlara özel uyarı
Araştırmalar, yüksek sıcaklıkların kalp ve damar hastalıklarına bağlı sağlık risklerini artırabildiğini gösteriyor. Özellikle 35°C üzerindeki sıcaklıklar, yüksek nem oranı ve 25°C altına düşmeyen sıcak geceler kalp-damar sistemi üzerinde ek yük oluşturabiliyor. TÜİK verilerine göre dolaşım sistemi hastalıkları, yıllara göre oranları değişmekle birlikte Türkiye'deki başlıca ölüm nedenleri arasında yer alıyor.
Obezler de risk altında
Obez ve fazla kilolu bireyler, vücudun ısıyı uzaklaştırma mekanizmalarının daha fazla zorlanması nedeniyle sıcak hava dalgalarından daha fazla etkilenebiliyor.
Araç içinde kimseyi unutmayın
ABD Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi (NHTSA) verilerine göre, 1998 yılından bu yana araç içerisinde bırakılması veya mahsur kalması sonucu meydana gelen sıcak çarpmaları nedeniyle 1.000'in üzerinde çocuk hayatını kaybetti. Benzer riskler Türkiye’de yaşayan çocuklar açısından da önemini koruyor. Bebekler, çocuklar, yaşlılar ve engelli bireyler kapalı ve park halindeki araçlarda kesinlikle bırakılmamalı. Dış ortam sıcaklığı 26-27°C seviyesinde olsa bile araç içi sıcaklık kısa sürede 40-50°C'nin üzerine çıkabiliyor.
Sıvı tüketimi şart
Güneş ışınlarının en yoğun olduğu 10.00-16.00 saatleri arasında doğrudan güneş altında kalınmamalıdır. Açık renkli ve hafif kıyafetler tercih edilmeli, şapka ve güneş gözlüğü kullanılmalı, güneş koruyucu ürünlerden yararlanılmalı. Doktor tarafından sıvı kısıtlaması önerilmemiş bireylerin günlük 2 ila 2,5 litre sıvı tüketmeleri öneriliyor. Aşırı yağlı yiyeceklerden kaçınılmalı, mevsim sebze ve meyvelerine ağırlık verilmeli.
Klima çare ama...
Klima kullanımında ani sıcaklık değişimlerinden kaçınılmalı, cihazların bakım ve temizlikleri düzenli olarak yaptırılmalı. Yoğun fiziksel aktiviteler ve spor için sabah ve akşam saatleri tercih edilmeli, günün en sıcak saatlerinde ağır egzersizlerden kaçınılmalı. Düzenli sıvı tüketimi, serinleme uygulamaları ve sık duş alma gibi yöntemler vücut sıcaklığının dengelenmesine yardımcı olacak.
Avrupa'da can alıyor
Temmuz 2025'te yayımlanan bir araştırmaya göre, haziran sonu ile temmuz başında Avrupa'nın 12 kentinde yaşanan sıcak hava dalgası sırasında yaklaşık 2 bin 300 sıcaklık bağlantılı ölüm meydana geldi. Aşırı sıcakların oluşturduğu risklere karşı Avrupa'da belediyeler harekete geçti. Ayrıca Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) kapsamında UNEP's 50@50 Activation (50 Cities for Climate Action: Avoiding and Adapting to a 50°C World) adıyla iklim değişikliği ve aşırı sıcakların etkilerine karşı mücadele etmek için bir girişim başlatıldı. UNEP’ten yapılan açıklamaya göre hareketin çerçevesi 2 Haziran 2026 tarihinde Nairobi’den duyuruldu. 50'den fazla belediye başkanı ve kent yöneticisi, Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) kapsamında haziran ayının başında başlatılan bu girişime destek verdi. Girişim, UNEP ile Paris Belediyesi tarafından yürütülüyor ve Antalya, Lagos, Melbourne, Mendoza, Paris ve Yangzhou gibi kentler bu ağın içinde yer alıyor.
İstanbul'da da sıcak can alıyor
İstanbul’da gerçekleştirilen "Excess Mortality in Istanbul During Extreme Heat Waves Between 2013 and 2017" adlı akademik çalışmada, 2015-2017 yılları arasında yaşanan sıcak hava dalgalarının ardından yaklaşık 419 ek ölüm meydana geldiği tespit edildi. Araştırmacılar ölüm riskindeki artışın özellikle ileri yaş gruplarında belirgin olduğunu vurguluyor.
