Avrupa ve NATO
Şöyle bir soru ile başlamak yanlış olmaz sanırım. Mevcut jeopolitik gelişmeler ışığında AB ve NATO'nun ilişkisi ne olacak? AB şu anda ciddi bir durumda NATO'dan daha bağımsız hareket edebilmek için zemin hazırlığı yapıyor gözüküyor. Avrupa Birliği, NATO'dan daha bağımsız hale gelmek için kendi savunma yapılarını geliştirmeye çalışıyor veya geliştirilmesini hızlandırıyor. Bu gelişme bilinen bir gerçek.
* * * *
Peki bu süreci hangi gerilimler karakterize ediyor? sorusunun cevabı da Ukrayna ve İran’daki savaşlar ile ABD'nin güvenilirliğine dair artan şüphelerde yatıyor. Buna ABD Başkanı Trump'ın Ocak ayında Grönland'ın Danimarka ile bağlarını cezalandırıcı gümrük vergileri yoluyla koparma yönündeki girişimi de eklendi denilebilir. Hatta bu girişimin NATO'nun bütünlüğünü bile tehlikeye atabileceğinden endişe edilmişti.
* * * *
Bir ABD yetkilisi Reuters'e verdiği demeçte, Pentagon'un en üst kademelerinde, İspanya'yı ittifaktan uzaklaştırmak ve İngiltere'nin Falkland Adaları üzerindeki hak iddiasına ilişkin ABD'nin pozisyonunu gözden geçirmek de dahil olmak üzere misilleme seçeneklerini özetleyen bir iç memorandumun dolaştığını söylemiş. Hatta haber ajanslarına sızdırılan bir e-postaya göre, Pentagon da bir başka çalışma daha yapılıyormuş.
* * * *
Pentagon’daki bu çalışmada da İran'a karşı savaşı desteklemeye karşı çıkan müttefikleri cezalandırmak için çeşitli seçenekler belirlediği öne sürülüyor. Bu yüzden son aylarda bir ‘Madde 42.7‘ göze daha çarpmaya başladı. Yakın zamana kadar, Madde 42.7, yalnızca çok az kişi tarafından bilinen, oldukça göze çarpmayan bir hükümdü. Uzun süredir birçok kişi tarafından uygulanamaz ve gereksiz olarak görülüyordu.
* * * *
AB Lizbon Antlaşması'nın 42.7. Maddesi ‘Üye devletleri saldırı durumunda diğer üyelere askeri, insani diplomatik, tıbbi ve mali yardım olmak üzere çeşitli biçimlerde olabilir‘ diyor. İlk olarak Fransa tarafından yürürlüğe konulmuş. 2015 Paris saldırılarının ardından, militanların barlarda, restoranlarda, stadyumda ve Bataclan konser salonunda 130 kişiyi öldürmesiyle sonuçlanan olaydan sonra, Fransa 42.7 Madde‘yi yürürlüğe koyan tek ülke.
* * * *
Fransa,terör saldırılarının ardından iç güvenlik için birliklerini yeniden konuşlandırabilmek amacıyla diğer üye devletleri denizaşırı askeri taahhütlerini güçlendirmeye çağırmış. Bunun üzerine bazı üye devletler, Sahel, Mali, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Akdeniz'deki AB ve BM misyonlarına katkılarını artırmış. O dönemde AB üyesi olan İngiltere, Fransız uçaklarının Kıbrıs'taki RAF Akrotiri üssünü kullanmasına izin vermiş. AB üye devletleri ayrıca istihbarat paylaşımını ve terörle mücadele işbirliğini artırma sözü vermiş.
* * * *
Bu maddenin aslında NATO’yu tamamlamak üzere düşünüldüğü söyleniyor. Ancak, bir kriz durumunda katılımcı ulusal orduları kimin koordine edeceği belirsiz. Alman "Der Spiegel" dergisinin elde ettiği bilgilere göre, AB temsilcileri 12 Mart'ta Brüksel'de bu maddeyi görüşmüş. Ancak, nasıl uygulanacağı konusunda görüş ayrılıkları varmış. Şu anda AB üyesi ülkeler Madde 42.7'yi somut içerikle zenginleştirmek için çalışıyormuş.
* * * *
Bu çalışma üç varsayımsal saldırı senaryosuna dayanıyormuş. Birinci senaryo, Avusturya, Kıbrıs, İrlanda veya Malta gibi NATO üyesi olmayan bir AB ülkesine yönelik bir saldırıyı ele alıyor. İkinci senaryo, 42.7. Madde ile NATO’nun 5. Madde‘nin böyle bir durumda etkileşimini ele alıyor.
* * * *
Yani hem AB hem de NATO üyesi olan bir ülkeye yönelik bir saldırıyı ele alıyor. Üçüncü senaryo ise NATO eşiğinin altında kalan hibrit bir saldırıyı açıklamakta. Brüksel'de önümüzdeki günlerde AB büyükelçileri arasında bir toplantı daha planlanıyormuş. Konu ‘Bu üç senaryoda nasıl ilerlenecek? Hangi durumda kim hangi sorumluluğu üstlenecek? veya hep birlikte nasıl çalışılacak? Veya benzeri soruların cevapları aranacak.
* * * *
Peki ya ABD NATO'yu terk ederse ne olur? Avrupa’nın bu ihtimale karşı da bir acil durum planı üzerinde çalıştığı da biliniyor. Özellikle, bu plan bir tür "Avrupa NATO'su"nu içeriyor. Ancak askeri stratejistler ‘Avrupa ülkelerinden hiçbiri, NATO içinde ABD'nin askeri liderliğinin yerini alabilecek güce sahip değil ‘ diyorlar. Bakalım Avrupa’nın NATO‘dan bağımsızlık ve bir tür Avrupa NATO'su çabaları gelecek günlerde ne getirecek. Karşılaşılan zorluklar oldukça büyük.
