Deprem biter yaşam mücadelesi başlar

Deprem olduğunda ilk birkaç saniye hayat kurtarır. Ancak deprem bittikten sonra başlayan saatler çoğu zaman binlerce insanın kaderini belirler. Arama kurtarma çalışmalarının başlaması, yaralılara ulaşılması, güvenli alanların oluşturulması ve toplumun doğru yönlendirilmesi açısından ilk 24 saat kritik bir dönemdir.

Bu süreçte yalnızca kurumların değil, toplumun tamamının bilinçli hareket etmesi gerekir.

Deprem gerçeği ile yaşayan bir ülke olarak özellikle büyük şehirlerde afet yönetimi konusunda daha güçlü ve planlı bir sistem kurulması gerekmektedir. Öncelikle İstanbul için süratle özel bir afet koordinasyon merkezi kurulmalı ve tüm kurumlar bu merkez üzerinden organize edilmelidir. Nüfusu, yapı yoğunluğu ve ekonomik ağırlığı dikkate alındığında İstanbul için oluşturulacak bu model daha sonra Türkiye genelinde uygulanabilecek bir örnek haline getirilmelidir.

Ne yazık ki İstanbul bugün ciddi bir nüfus ve yapı yoğunluğu baskısı altında adeta can çekişmektedir. Kentsel dönüşüm adı altında yürütülen birçok uygulamada şehir planlaması yerine rant odaklı yaklaşımlar ön plana çıkmaktadır. “Yık yerine daha yüksek katlı bina yap” anlayışı, kentsel dönüşümün özünden uzaklaşmasına neden olmaktadır.

Oysa gerçek kentsel dönüşüm yalnızca binaları yenilemek değildir. Şehirlerin nüfus yoğunluğunu azaltan, altyapıyı güçlendiren ve yaşam kalitesini artıran planlamalar yapılmalıdır. Nüfus yoğunluğunu artıran, altyapı yükünü büyüten ve şehirleri daha kırılgan hale getiren rant odaklı şehirleşme anlayışının artık sona ermesi gerekmektedir.

İstanbul’un şehir planlama sorunlarını ve bu yoğunluk meselesini ilerleyen yazılarımda daha kapsamlı şekilde ele alacağım. Bu yazıda ise deprem sonrasındaki ilk saatlerin önemine odaklanmak istiyorum.

Depremin hemen ardından güçlü bir koordinasyon sistemi devreye girmelidir. AFAD’ın koordinasyonunda yürütülecek çalışmalar, Kızılay’ın barınma ve gıda organizasyonu, belediyelerin sahadaki destek faaliyetleri ve kamu kurumlarının ortak hareket etmesi hayati önem taşımaktadır.

Deprem sonrası arama kurtarma çalışmalarında zaman en kritik faktördür. Bu nedenle afet öncesinde hazırlanmış iş makinesi planlamaları büyük önem taşır. Hangi bölgelerde hangi ekiplerin çalışacağı, hangi iş makinelerinin hangi güzergâhlardan sevk edileceği ve arama kurtarma ekipleri ile nasıl koordinasyon kurulacağı önceden belirlenmelidir.

Ekskavatör, vinç ve benzeri ağır iş makinelerinin doğru planlanması sayesinde enkaz kaldırma çalışmaları hızlanır ve zaman kaybı en aza iner. Bu da enkaz altında kalan vatandaşlara daha kısa sürede ulaşılmasını sağlar.

Afet sonrası bir diğer önemli konu ise gıda ve temel ihtiyaçların karşılanmasıdır. Vatandaşlara dağıtılacak yemek, su ve kumanya için gerekli planlamalar afet öncesinde hazırlanmalı, mobil mutfaklar ve dağıtım noktaları önceden belirlenmelidir.

Deprem sonrasında aşağıda belirtilen davranışlar, bilimsel çalışmalar ve afet yönetimi tecrübeleri doğrultusunda genel kabul görmüş temel kurallardır. Vatandaşlarımızın bu hususlara dikkat etmesi ve gerekli hassasiyeti göstermesi büyük önem arz etmektedir.
 

Deprem sonrası ne yapmalı?
Deprem sonrasında en önemli konu soğukkanlı kalabilmektir. Panik, doğru karar vermeyi zorlaştırır ve hatalara yol açabilir.
Deprem sonrası dikkat edilmesi gereken temel kurallar şunlardır:
* Panik yapmayın. Panik başladıktan sonra hata yapma ihtimali artar.
* Binanızın önünden uzaklaşın. Deprem sonrasında dışarı çıktıysanız binanızın önünde beklemeyin. Daha önce belirlediğiniz toplanma alanına gidin.
* Haber alın. Radyo ve resmi iletişim kanallarından yetkililerin açıklamalarını takip edin.
* Telefonları gereksiz kullanmayın. Depremin ilk saatlerinde acil durumlar dışında telefonları kullanmayın. İletişim hatlarının açık kalması arama kurtarma ekipleri için hayati önem taşır.
* Ateş yakmayın. Kibrit ve çakmak gibi patlamaya neden olabilecek araçları kullanmayın. Aydınlatma için mümkünse yalnızca el feneri kullanın.
* Çevrenizi kontrol edin. Dışarı çıkarken komşularınızı da kontrol edin. Bina yıkılmamış olsa bile üzerine düşen bir cisim nedeniyle yaralanmış olabilirler.
* Fısıltı gazetesine inanmayın. Deprem öncesinde ve sonrasında yalnızca yetkililerin açıklamalarını dikkate alın. Kulaktan dolma bilgiler paniğe yol açabilir.
* Artçı sarsıntıları unutmayın. Ana şoktan sonra meydana gelen artçı sarsıntılar hasarlı binaları yıkabilir. Binanıza girmeden önce mutlaka kontrol edilmesini bekleyin.

Çöken bir binadan çıkmışsanız...
Depremden sonra binadan çıkmayı başardıysanız çevrenizdeki insanlara yardımcı olmaya çalışın.

* Kendi binanızda veya çevredeki binalarda enkaz altında yaralılar varsa yardım edin.
* Enkaz çevresinde içeride birinin olup olmadığını seslenerek kontrol edin.
* Ses aldığınız anda enkaz altındaki kişi ile konuşarak moral vermeye çalışın.
* Arama kurtarma ekipleri gelene kadar içinde canlı olduğunu düşündüğünüz enkazı terk etmeyin.
* Ekipler geldiğinde çalışmalarına engel olmamak için geri çekilin ve yalnızca yardım istenirse destek olun.

Enkaz altındaysanız...
Enkaz altında kalan kişiler için sakin kalmak ve enerjiyi doğru kullanmak hayati önem taşır.
* Moraliniz bozulmasın, sakin kalmaya çalışın.
* Enkaz altında başka biri varsa onunla konuşmak moralinizi yükseltir.
* Vücudunuzun altına halı veya kilim gibi yumuşak bir malzeme çekmeye çalışın.
* Duvara veya borulara vurabilecek bir pozisyona gelin.
* Elinizle duvara vurarak kurtarma ekiplerine işaret vermeye çalışın.
* Sürekli bağırarak enerjinizi tüketmeyin.
* Enkaz üzerinde çalışanların bir anda sessizleşmesi genellikle enkaz altından ses dinlendiği anlamına gelir. Bu anlarda ses çıkararak bulunduğunuzu belli edin.
* Kurtarma ekiplerinin size yaklaştığını hissettiğinizde onları yönlendirmeye çalışın.

Unutulmamalıdır ki afetlere karşı güçlü bir toplum oluşturmanın yolu yalnızca kurumların hazırlığından değil, aynı zamanda bireylerin bilinçli davranmasından geçmektedir. Deprem bir doğa olayıdır. Ancak doğru planlama, güçlü koordinasyon ve bilinçli bir toplum ile kayıpları azaltmak mümkündür. Bu nedenle hepimizin ortak sorumluluğu deprem gerçeği ile yaşamayı öğrenmek ve buna göre hareket etmektir.